Aplikacje wpis #037
Sezon grzewczy w telefonie. Jak czytam aplikacje o jakości powietrza
Od października przed wieczornym bieganiem po Przymorzu najpierw zaglądam w telefon, a dopiero potem wiążę buty. Dwie aplikacje potrafią pokazać dla tego samego osiedla zupełnie różne kolory. Obie mogą mieć rację, jeśli wiesz, skąd biorą dane.
Kuba 4 min czytania

W zeszły wtorek miałem w telefonie dwa odczyty dla tego samego miejsca. Jedna aplikacja pokazywała zielony, „dobry”. Druga czerwony i ostrzeżenie, żeby ograniczyć wysiłek na zewnątrz. Stałem w przedpokoju w butach do biegania i czułem się jak przy dwóch prognozach pogody, z których jedna mówi o słońcu, a druga o burzy.
Pobiegłem, ale krócej. Wieczorem usiadłem i sprawdziłem, skąd ta różnica. Wyjaśnienie okazało się dość proste i od tamtej pory inaczej patrzę na kolorowe kółka w telefonie.
Dwa źródła danych
Prawie wszystkie aplikacje o jakości powietrza korzystają z dwóch rodzajów pomiarów.
Oficjalne stacje pomiarowe. W Polsce prowadzi je Państwowy Monitoring Środowiska, a dane publikuje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, między innymi w serwisie i aplikacji „Jakość powietrza w Polsce”. Stacje są drogie, porządnie skalibrowane i rzadkie. W Gdańsku jest ich kilka, na wsi na Kaszubach w okolicy działki rodziców nie ma żadnej.
Tanie czujniki. Małe pudełka montowane na balkonach, płotach, szkołach. Przez otwór wpada powietrze, laser liczy drobinki pyłu. Takich czujników są tysiące, więc mapa robi się gęsta i pokazuje różnice między ulicami. Ich słabość: są mniej dokładne, a przy dużej wilgotności, we mgle i mżawce potrafią mocno zawyżać wynik, bo krople wody biorą za pył.
Mój czerwony odczyt z wtorku był z czujnika na bloku dwie ulice dalej, w wieczornej mgle znad morza. Zielony był z oficjalnej stacji, ale kilka kilometrów od domu i sprzed godziny.
PM2,5 i PM10 bez chemii
Oba skróty oznaczają pył zawieszony. Liczba mówi o wielkości drobinek: PM10 to cząstki mniejsze niż 10 mikrometrów, PM2,5 mniejsze niż 2,5 mikrometra. Dla porównania ludzki włos ma kilkadziesiąt mikrometrów grubości.
Mniejsze jest gorsze. Pył PM2,5 wchodzi głębiej w płuca i może przedostawać się do krwi. Jesienią i zimą głównym źródłem w Polsce jest to, co leci z kominów domów ogrzewanych węglem i drewnem, zwłaszcza tam, gdzie piece są stare.
Wynik podaje się w mikrogramach na metr sześcienny. Dwa progi przydają się na co dzień:
- zalecenia WHO z 2021 roku: średnio w ciągu doby do 15 µg/m³ dla PM2,5 i do 45 µg/m³ dla PM10,
- polskie progi dla PM10: poziom informowania to 100 µg/m³, poziom alarmowy 150 µg/m³, liczone jako średnia dobowa. Po przekroczeniu tych progów władze ogłaszają komunikaty dla mieszkańców.
Różnica między nimi jest spora. Powietrze może być daleko od alarmu i jednocześnie kilka razy gorsze niż zalecenia WHO. Dlatego nie czekam na komunikat, tylko patrzę na liczby.

Kolory, które znaczą co innego
Tu jest druga przyczyna mojego zamieszania z wtorku. Każda aplikacja ma własną skalę. Oficjalny indeks w aplikacji GIOŚ ma sześć poziomów, od „bardzo dobrego” do „bardzo złego”. Część aplikacji używa skali amerykańskiej albo europejskiej, inne wymyślają własną. Ten sam pomiar może być w jednej żółty, a w drugiej pomarańczowy.
Dlatego kolor traktuję jako pierwszy sygnał, a potem i tak klikam w szczegóły:
- Skąd jest pomiar: stacja oficjalna czy czujnik, i jak daleko od miejsca, w którym będę.
- Z której godziny: dane ze stacji bywają opóźnione, a wieczorem wszystko zmienia się z godziny na godzinę.
- Jaki pył i jaka liczba: PM2,5 w mikrogramach, a nie sam napis „umiarkowana”.
- Wykres z ostatnich godzin: jeśli rośnie od szesnastej, to przy bieganiu o dziewiętnastej będzie gorzej, nie lepiej.
Którym powiadomieniom ufam
Wyłączyłem w aplikacjach wszystkie powiadomienia typu „sprawdź dzisiejszą jakość powietrza”. Nic nie wnosiły poza nawykiem odblokowywania telefonu.
Zostawiłem dwa rodzaje:
- ostrzeżenia oparte na oficjalnych danych i prognozach, czyli informację, że w moim województwie przewiduje się przekroczenie poziomu informowania albo alarmowego,
- próg ustawiony przeze mnie dla PM2,5 z kilku czujników wokół domu, uśredniony, a nie z jednego najbliższego. Jeden czujnik we mgle potrafi krzyczeć bez powodu. Trzy naraz zwykle mają rację.
Kiedy oba się zgadzają, biegam na bieżni na siłowni albo przesuwam trening na rano. Kiedy alarmuje tylko jeden czujnik, a za oknem wisi mgła, biegam.
Dlaczego na działce bywa gorzej niż w Gdańsku
To zaskakuje ludzi najbardziej. Gdańsk ma ruch, port i korki, a na Kaszubach są las i jezioro. W lipcu, kiedy pracowałem dwa tygodnie z działki rodziców, powietrze było tam świetne. W październiku wieczorem bywa odwrotnie.
Powody są dwa. Na wsi wiele domów grzeje się węglem i drewnem, a dym idzie nisko, prosto między domy. Druga sprawa to pogoda. W bezwietrzny, chłodny wieczór nad doliną z jeziorem tworzy się warstwa zimnego powietrza, która nie miesza się z wyższymi warstwami. Dym zostaje na dole jak pod pokrywką. W Gdańsku zwykle przewietrza wiatr od morza.
Tyle że na działce nie ma żadnej stacji, a najbliższy czujnik jest kilka kilometrów dalej. Kiedy rodzice jadą tam jesienią na weekend, tata patrzy na odczyt z Wejherowa i mówi, że jest dobrze. Mama patrzy na dym z komina sąsiada i zamyka okno. W tym przypadku mama ma lepsze dane.


