Do treści
~/cosnaczasie 40 wpisów ostatni: Gdańsk, PL
Menu

Bezpieczeństwo wpis #039

Naklejka z kodem QR na parkometrze. Skanować czy nie?

Na parkometrze w Gdyni ktoś przykleił kartkę z kodem QR i napisem „Zapłać szybciej telefonem”. Wyglądała porządnie, miała nawet herb. Zuza już wyciągała telefon, kiedy zauważyłem, że naklejka zasłania instrukcję, którą wydrukował ktoś inny.

5 min czytania

Kod QR w witrynie przy ulicy, obok rower i hydrant

W sobotę pojechaliśmy z Zuzą jej samochodem do Gdyni, do centrum. Padało, było ciemno o piątej, parkometr stał przy samym krawężniku. Na jego boku ktoś nakleił białą kartkę w folii: kod QR, napis „Zapłać szybciej telefonem, bez monet” i coś w rodzaju herbu miasta w rogu.

Zuza miała już telefon w ręce. Ja zobaczyłem, że kartka jest przyklejona krzywo i że spod niej wystaje kawałek fabrycznej naklejki z instrukcją, na której był zupełnie inny kod i nazwa strefy płatnego parkowania. Zapłaciliśmy kartą w samym parkometrze. Kartkę sfotografowałem i wieczorem sprawdziłem, dokąd prowadzi. Prowadziła na stronę, która tylko udawała płatność za parking.

Najpierw rzecz, której wiele osób nie ma z tyłu głowy. Kod QR to nic magicznego. To link zapisany w kratkach zamiast w literach. Telefon odczytuje kratki i otwiera adres, który ktoś w nich zakodował.

Różnica między linkiem w SMS-ie a kodem QR jest jedna: link widzisz, zanim w niego klikniesz, a kod nie mówi o sobie nic. Każdy kod QR wygląda dla człowieka tak samo. Dlatego oszustwo z fałszywymi kodami dostało nawet własną nazwę, quishing, od QR i phishingu, czyli wyłudzania danych.

Mechanizm jest stary. Zmienia się tylko opakowanie. Wiosną pisałem o fałszywych SMS-ach o dopłacie do paczki. Tam oszust wysyła link. Tu przykleja go na słupku i czeka, aż ludzie sami przyjdą.

Dlaczego akurat parkometr

Parking to dla oszusta idealne miejsce. Ludzie się spieszą, często pada, w parkometrze nie działa czytnik kart albo trzeba mieć drobne. Napis „zapłać telefonem” brzmi jak ułatwienie, a nie jak pułapka. Wielu kierowców i tak płaci za parking w aplikacji, więc prośba o numer rejestracyjny i kartę nikogo nie dziwi.

Strona, na którą prowadził kod z Gdyni, prosiła o trzy rzeczy: numer rejestracyjny, czas postoju i dane karty. Na końcu pokazywała okienko „potwierdź płatność w aplikacji banku”. Wyglądała schludnie. Nie wpisywałem tam niczego prawdziwego, tylko obejrzałem ją z daleka, ale scenariusz łatwo sobie dopowiedzieć. Opłata za parking na pewno nie wpływa do miasta, a dane karty trafiają do kogoś, kto może z nich skorzystać za godzinę albo za miesiąc.

Ostrzeżenia przed takimi naklejkami pojawiały się w ostatnich latach w różnych krajach, także w Polsce. Te same kody trafiają też na ulotki za wycieraczką, plakaty z „promocjami” i do maili, gdzie zamiast linku jest obrazek z kodem, bo filtry pocztowe gorzej radzą sobie z obrazkami niż z tekstem.

Pięć sekund przed zeskanowaniem

Nie namawiam, żeby przestać skanować kody. W restauracjach z menu, na biletach i w instrukcjach to wygodna rzecz. Zanim jednak zeskanuję kod, za którym może stać płatność, sprawdzam kilka rzeczy:

  • Czy kod jest wydrukowany na urządzeniu, czy przyklejony na nim. Fabryczna naklejka zwykle jest częścią obudowy albo dużej instrukcji. Osobna kartka, folia, krzywe brzegi, ślady po starej naklejce to sygnał alarmowy.
  • Czy coś zasłania. W Gdyni fałszywa kartka zasłaniała prawdziwy kod. To częsty trik, bo człowiek widzi tylko jeden kod i nie ma wyboru.
  • Co obiecuje napis. „Szybciej”, „bez opłaty manipulacyjnej”, „rabat 50%” na parkometrze to zła wiadomość. Urządzenia miejskie nie robią promocji.
  • Czy w okolicy jest informacja, jak płacić. Zwykle na parkometrze albo tablicy strefy jest nazwa operatora i lista sposobów płatności. Jeśli kod nie pasuje do tej listy, nie używam go.
Zbliżenie naklejki z kodem QR na metalowej powierzchni

Po zeskanowaniu, zanim cokolwiek wpiszesz

Większość telefonów po odczytaniu kodu pokazuje najpierw adres, a dopiero potem pyta, czy go otworzyć. To jest ten moment, kiedy warto zwolnić.

  1. Przeczytaj adres do końca. Nie tylko początek. Oszuści lubią adresy, w których nazwa miasta jest gdzieś w środku, a prawdziwa domena na końcu jest zupełnie inna.
  2. Uważaj na skrócone linki. Jeśli adres to krótki ciąg znaków z serwisu skracającego linki, nie wiesz, gdzie wylądujesz. Na parkometrze to podejrzane z definicji.
  3. Nie wpisuj danych karty na stronie otwartej z kodu. Jeśli płacisz za parking telefonem, rób to w aplikacji, którą sam pobrałeś ze sklepu z aplikacjami, albo na stronie, którą sam wpisałeś w przeglądarkę.
  4. Nie instaluj niczego z kodu QR. Strona, która po zeskanowaniu każe pobrać „aplikację parkingową” spoza oficjalnego sklepu, to najgorszy wariant. Taki plik może przejąć więcej niż jedną płatność.

Po wycieczce do Gdyni Zuza zapytała, czy w takim razie płacić tylko monetami. Nie, wystarczy płacić tam, gdzie wiadomo, kto jest po drugiej stronie: kartą w parkometrze, w aplikacji pobranej samodzielnie albo przez stronę, której adres się zna.

Mama i ulotka za wycieraczką

Wspominałem kiedyś, że moja mama ma w telefonie folder „oszuści”, do którego zapisuje wszystko, co wygląda podejrzanie, i wysyła mi do oceny. Kiedy opowiedziałem rodzicom o parkometrze, mama przypomniała sobie ulotkę, którą tata znalazł we wrześniu za wycieraczką pod marketem w Wejherowie: „Zeskanuj i odbierz bon na paliwo”. Tata wyrzucił ją do kosza, bo nie lubi skanować niczego. Pierwszy raz jego niechęć do nowinek okazała się zaletą.

Mama ustaliła sobie prostą zasadę: kod QR na papierze, który obiecuje pieniądze albo prosi o pieniądze, traktuje jak SMS od nieznanego numeru. Nie skanuje i robi zdjęcie do folderu.

Jeśli już zapłaciłeś

Zdarza się każdemu, zwłaszcza w deszczu i w pośpiechu. Wtedy liczy się czas.

  • Zadzwoń do banku i zastrzeż kartę. Numer jest na odwrocie karty i w aplikacji banku. Nie czekaj, aż zobaczysz dziwną transakcję.
  • Sprawdź w aplikacji banku, czy nie ma oczekujących płatności, i zgłoś te, których nie robiłeś.
  • Jeśli wpisałeś też login lub hasło do banku albo poczty, zmień je od razu z innego urządzenia.
  • Zgłoś stronę do CERT Polska przez incydent.cert.pl. Zespół prowadzi listę ostrzeżeń przed niebezpiecznymi stronami, a przeglądarki i operatorzy mogą je potem blokować.
  • Daj znać zarządcy strefy parkowania albo straży miejskiej, gdzie wisi naklejka. Ktoś musi ją zdjąć, zanim zapłaci następna osoba.

Ja zrobiłem dwie ostatnie rzeczy jeszcze w sobotę wieczorem. Zgłoszenie do zarządu dróg zajęło trzy minuty przez formularz na ich stronie. We wtorek byłem w Gdyni u wujka Leszka i specjalnie przeszedłem obok tego parkometru. Kartki już nie było, został po niej tylko jaśniejszy prostokąt na obudowie.

Dalej: Bezpieczeństwo

Czytaj dalej

Wszystko z tematu